و كشف از استدلال و نقل ؛ « 1 » ، و همچنين است معنى « غناى از خبر به عيان » . و امّا معنى قولش كه « و خرق الشهود حجاب العلم » پس او آن است كه علم به شىء مىباشد با غيبت از آن شىء به حصول صورت مطابق « 2 » از براى شىء نزد مدرك ؛ پس او حجاب است از شىء . و امّا شهود : پس او به حضور شىء است و معاينهء او . پس عين اليقين آن است كه خرق كند شهود شىء « 3 » و عيان او حجاب علم را ؛ يعنى آنكه مشاهده كند شىء را بعينه نه به صورت زايدهء مطابق « 4 » از براى شىء . به درستى كه آن صورت حجاب است بر آن شىء . و الدرجة الثالثة : حقّ اليقين ، و هو إسفار صبح الكشف ، ثمّ الخلاص من كلفة اليقين ، ثمّ الفناء في حقّ اليقين . « 5 » « حقّ اليقين » تحقّق است به حقيقت علم حقّ به فناى از رسم و علم خود در حقيقت . و « اسفار » اضائت نور صبح و افناى اوست مر ظلمت ليل را ؛ پس استعاره كرده است او را از براى استيلاى نور تجلّى حقيقت بر ظلمتهاى رسم عبد ، همچنان‌كه فرموده است امير المؤمنين علىّ رضى اللّه عنه در بيان حقيقت كه : « نور يشرق من صبح الأزل ، فيلوح على هياكل التوحيد آثاره » « 6 » . « بعد از آن خلاص شدن است از كلفت يقين . » چرا كه يقين صفتى است كه قائم

--> ( 1 ) . اصل : - و نقل . ( 2 ) . اصل : مطابقه . ( 3 ) . اصل : - شىء . ( 4 ) . اصل : مطابقه . ( 5 ) . حضرت على عليه السّلام در اين رابطه مىفرمايند : « غاية الإيمان الإيقان » ، « غاية اليقين الإخلاص » و « غاية الإخلاص الخلاص . » ر . ك : شرح غرر الحكم و درر الكلم ، ج 4 ، صص 369 - 368 . ( 6 ) . ر . ك : شرح مائة كلمة ( ابن ميثم بحرانى ) و زهر الآداب ، ج 1 ، ص 60 .